Gruchała: samorządy nie potrafią rozmawiać z mieszkańcami?

Według opracowania przygotowanego przez Fundację Batorego, polskie samorządy zmagają się z poważnymi problemami w zakresie komunikacji z obywatelami. Najsłabszym ogniwem funkcjonowania lokalnych władz okazała się niezdolność do słuchania mieszkańców oraz brak reakcji na ich realne potrzeby. Z "Indeksu codziennej demokracji lokalnej" wynika, że w 2022 roku aż 20 proc. gmin całkowicie zrezygnowało z przeprowadzania konsultacji społecznych.

"Chojnice są najlepszym przykładem braku transparentności i jawności oraz kiepskiej komunikacji z mieszkańcami, a nawet radnymi. Burmistrz używa ubeckich "wypocin" do "badania" opozycji. Za to na własnych konferencjach prasowych bryluje niczym aktor walczący o Oskara. Moim zdaniem w Chojnicach jest jeszcze bardzo dużo do zrobienia w temacie komunikacji władzy z obywatelami. Mam nadzieję, że kiedyś doczekamy czasów, w których chojnicka władza będzie rozumiała i postępowała według zasad dialogu społecznego i korzystała z narzędzia partycypacji społecznej przy konsultowaniu z mieszkańcami podejmowanych decyzji." - podkreśla Michał Gruchała z Chojnickiego Dialogu.

* * *

Fundacja Batorego opublikowała Indeks codziennej demokracji lokalnej, który pokazuje, jak funkcjonuje demokracja we wszystkich gminach w Polsce pomiędzy wyborami samorządowymi. Indeks dotyczy codziennych relacji władz z mieszkańcami – przejrzystości działań, otwartości na dialog, gotowości do reagowania na potrzeby wspólnoty i poziomu obywatelskiego zaangażowania.

Gminy były badane według 16 wskaźników pogrupowanych w trzy obszary: transparentność, otwartość i responsywność oraz aktywność i upodmiotowienie mieszkańców.

Zgodnie z wynikami raportu, najwyższą średnią ocenę samorządy uzyskały w obszarze transparentności, czyli sposobie sprawowania rządów, w którym obywatelom i interesariuszom komunikuje się zarówno plany działania, jak i efekty realizacji tych działań. Najwyższą wartość w tym wskaźniku osiągnęło 408 gmin, a najniższą – 36 gmin. Najwyższy poziom transparentności uzyskano w gminach Polski zachodniej i południowo-zachodniej.

Opisując działania podejmowane przez gminy autorzy raportu wskazali m.in., że samorządy coraz częściej wykraczają poza obowiązkowy Biuletyn Informacji Publicznej i starają się dotrzeć z informacją do mieszkańców m.in. przez media społecznościowe i plakaty.

„Istotą transparentności nie jest samo udostępnienie informacji, lecz zapewnienie, by odbiorcy mogli do niej w prosty sposób dotrzeć. Z tego względu weryfikowano, czy informacja o konsultacjach społecznych była przekazywana nie tylko za pośrednictwem klasycznego kanału, jakim jest Biuletyn Informacji Publicznej i/lub strona internetowa urzędu, ale także na co najmniej jeden z dodatkowych sposobów” – wyjaśniono w raporcie.

Mimo to badania wykazały, że aż 42 proc. gmin nie publikuje projektów uchwał, a 6 proc. samorządów nadal nie nagrywa i nie udostępnia sesji rady gminy. 

„Z analizy wynika, że udostępnianie nagrań z posiedzeń rady gminy jest praktyką powszechną, choć – co zaskakujące – niecałkowicie uniwersalną. Około 6 proc. gmin nie wywiązuje się z tego obowiązku ustawowego, przy czym w grupie najmniejszych jednostek (do 5 tys. mieszkańców) odsetek ten wzrasta do 10 proc.” – czytamy w dokumencie.

W zakresie aktywności i upodmiotowienia mieszkańców gminy wykazały umiarkowany poziom zaangażowania. Najmocniejszą stroną małych gmin w tym zakresie okazało się współdecydowanie o wydatkach publicznych poprzez fundusz sołecki.

„Dla wielu z nich fundusz sołecki jest atrakcyjny, ponieważ część wydatków może być refundowana z budżetu państwa. Ułatwia to rozwój form współdecydowania także w mniej zamożnych samorządach” – czytamy w raporcie.

Najrzadziej samorządy sięgały z kolei po obywatelską inicjatywę uchwałodawczą (2,5 proc. gmin) oraz inicjatywę lokalną (10 proc. gmin). 

„Szansa na obowiązywanie uchwały, a także na złożenie wniosku o realizację inicjatywy lokalnej rosła z wielkością gminy. Jednak nawet w największych samorządach powyżej 100 tys. mieszkańców wnioski o realizację inicjatywy lokalnej złożono w mniej niż połowie gmin” – uzasadniono.

Najgorzej w raporcie oceniono otwartość i responsywność, czyli mechanizmy słuchania mieszkańców i reagowania na ich głos. Jak wskazano, w 2022 r. co piąta gmina nie przeprowadziła żadnych konsultacji społecznych, a 71 proc. gmin, które zorganizowały przynajmniej jedne konsultacje, poinformowało o nich co najmniej dwoma różnymi kanałami komunikacji.

„Zmienna ta wykazuje silną zależność od wielkości gminy, co ponownie rodzi pytania o zakres zasobów organizacyjnych i komunikacyjnych niezbędnych do prowadzenia skutecznej polityki informacyjnej w mniejszych samorządach” – napisano w raporcie.

Na niski wynik otwartości i responsywności miały też dyżury pełnione przez radnych. Jak wykazano w badaniu, w 2022 r. jedynie w 23,6 proc. samorządów mieszkańcy mogli skorzystać z takiej formy konsultacji.

Ostatecznie średnia wartość indeksu dla wszystkich gmin w Polsce wyniosła 42 pkt. na 100 możliwych.

„Możemy więc powiedzieć normatywnie (z odniesieniem do potencjalnej rozpiętości wartości), że wynik nie jest wysoki i że pozostaje jeszcze sporo przestrzeni do poprawy jakości codziennej demokracji na poziomie lokalnym” – podsumowali autorzy.

Badanie zostało opracowane na bazie danych zbieranych co dwa lata przez Główny Urząd Statystyczny. Pierwsza edycja wykorzystuje dane z 2022 roku, a cykliczna publikacja Indeksu pozwoli śledzić zmiany w czasie. Indeks nie ma charakteru rankingu – jego celem jest diagnoza i wskazanie obszarów wymagających wzmocnienia w każdej gminie. Daje także możliwość robienia porównań pomiędzy sąsiednimi gminami i gminami o podobnej wielkości.

Publikacja dostępna jest w poniższym załączniku.

mc/

Załącznik (Raport): 

Indeks codziennej demokracji lokalnej