Ustawa jest implementacją dyrektywy unijnej, która nakłada obowiązek wprowadzenia mechanizmów pozwalających na szybsze eliminowanie bezzasadnych powództw określanych jako SLAPP (z ang. Strategic Lawsuit Against Public Participation – strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej). Chodzi o sprawy inicjowane najczęściej przez wpływowe podmioty, m.in. korporacje, polityków czy instytucje publiczne, przeciwko dziennikarzom, aktywistom i organizacjom społecznym.

"Prezydent Polski Karol Nawrocki podpisał ustawę antySLAPP! To ważny moment dla ochrony wolności słowa w Polsce i długo oczekiwane wzmocnienie ochrony osób, które zabierają głos w sprawach publicznych. Helsińska Fundacja Praw Człowieka wraz z innymi organizacjami społecznymi długo walczyła o te zmiany, więc świętujemy. Wejście w życie nowych przepisów to istotny sygnał dla samorządowców i polityków, że czasy zastraszania watchdogów, dziennikarzy i działaczy społecznych skończyły się. Uważam, że teraz powinna powstać sieć wspierania i reagowania na próby wywierania presji przez burmistrzów, wójtów, radnych, posłów, w której atakowani przez polityków aktywiści będą mogli w oparciu o ustawę pokazać, że w sprawach, o których mówią chodzi o złe praktyki fundowane przez włodarzy mieszkańcom." - podkreśla Michał Gruchała z Chojnickiego Dialogu.

Ustawa ma gwarantować wolność wypowiedzi w ramach debaty publicznej w takich kwestiach jak prawa podstawowe, zdrowie, bezpieczeństwo, klimat, działania osób publicznych, postępowanie przed organami stanowiącymi prawo, ochrona wartości konstytucyjnych.

Ma dawać realne narzędzia sądom, które będą mogły zareagować, jeśli pozew ma charakter SLAPP. Sąd będzie mógł też nałożyć na autora pozwu kaucję na poczet przyszłych kosztów sądowych w wysokości odpowiadającej zwrotowi spodziewanych kosztów procesu. W ustawie zapisano możliwość oddalenia powództwa bezzasadnego (sąd będzie miał na to trzy miesiące). Zostanie uznane za bezzasadne, jeśli sąd oceni, że zmierza do stłumienia, ograniczenia lub zakłócenia debaty publicznej lub szykanowania za udział w niej.

Rozstrzygając te kwestie, sąd będzie mógł wziąć pod uwagę takie okoliczności, jak: nieproporcjonalność żądania, nadmierny lub nieuzasadniony charakter roszczenia, wszczynanie przez powoda wielu podobnych postępowań dotyczących tego samego przedmiotu debaty publicznej, zachowanie autora pozwu mające cechy gróźb lub zastraszania, działanie w złej wierze, czyli np. na zwłokę, lub składanie pozwu w miejscu niekorzystnym lub uciążliwym dla pozwanego.

Sąd będzie mógł też oddalić pozew, gdy zauważy wykorzystywanie przez powoda przewagi finansowej lub wpływów politycznych albo gdy stwierdzi, że pozew jest skierowany przeciw osobie fizycznej, a nie instytucji, w której imieniu pozwany działa. A także jeśli uzna, że autor pozwu uporczywie unika pozasądowego sposobu rozwiązania sporu.

Autor pozwu będzie też musiał wykazać, że jego powództwo wobec uczestnika debaty publicznej nie ma na celu jej zablokowania.

W przypadku oddalenia powództwa i stwierdzenia, że miało ono na celu ograniczenie debaty publicznej, sąd będzie miał prawo nałożyć na autora takiego pozwu grzywnę w wysokości 20-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę. A w skrajnych przypadkach, gdy autor pozwu będzie wykorzystywać np. swoją przewagę ekonomiczną i sprawa będzie wiązała się dla pozwanego z dotkliwymi skutkami - nawet 100-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Ustawa o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej, której projekt przedłożył rząd, została uchwalona przez Sejm 15 maja br., Senat wniósł do niej poprawki 21 maja br., a Sejm przyjął je 29 maja br. (PAP)

pś/ miś/

foto Daniel_B_photos / pixabay.com