Gruchała: chojnicka KO neguje podstawy Unii Europejskiej?

Sprawa odrzucenia zapisów przez Radę Miejską w Chojnicach o równości kobiet i mężczyzn zatacza coraz szersze kręgi. Przypomnijmy, że chodzi o inicjatywę Michała Gruchały z Chojnickiego Dialogu, który w trakcie konsultacji programu współpracy z organizacjami pozarządowymi kolejny raz zaproponował, by w znalazły się w nim słowa o równych prawach kobiet i mężczyzn.

Władze Chojnic uznały, że nie wprowadzą takiego zapisu!

Gruchała skierował pytania do  Twoja Europa – Porady. Uzyskał odpowiedź, że najlepszym rozwiązaniem jest wystosowanie skargi do Komisji Europejskiej i petycji do Parlamentu Europejskiego.

"Rozważamy wszelkie dalsze kroki. W każdym razie sprawy nie kończymy i przygotowujemy się do kontynuowania walki z dyskryminacją kobiet. Unia Europejska opiera się na zasadach równości, dlatego Chojnice mają obowiązek dostosować się do działań wynikających z unijnych przepisów. Uważam, że sprawa jest priorytetowa i pokazuje jak partia rządząca traktuje obywateli i jednocześnie neguje podstawy Unii Europejskiej." - podkreśla Michał Gruchała.

* * *

Poniżej publikujemy odpowiedź z  Twoja Europa – Porady. 

W zakresie zastosowania prawa UE, tj. w zakresie, w jakim gmina jest beneficjentem środków finansowych z budżetu UE/wnioskuje o środki finansowe z budżetu UE lub stosuje prawo UE w określonych kategoriach spraw, opisana praktyka organów gminy, tj. systemowe odrzucanie zasad równości płci i praw podstawowych w uchwałach będących źródłem prawa miejscowego, z powołaniem się na ich „ideologiczny charakter , narusza zasady horyzontalne określone w art. 9 rozporządzenia (UE) 2021/1060 oraz prawa podstawowe uznane w art. 21 i 23 Karty Praw Podstawowych UE. Dodatkowo, narusza polskie prawo konstytucyjne.

W przypadkach naruszania prawa UE właściwe są w pierwszej kolejności zawsze organy krajowe. Informacje na ten temat można znaleźć pod adresem: https://commission.europa.eu/about/contact/problems-and-complaints/complaints-about-breaches-eu-law-member-states/redress-national-level_pl.

Ponadto, przepisy art. 9 rozporządzenia (UE) 2021/1060 na pierwszym miejscu wymieniają państwa członkowskie jako właściwe do:

- zapewnienia poszanowania praw podstawowych oraz przestrzegania Karty praw podstawowych UE w procesie wdrażania Funduszy;

- zapewnienia, by równość mężczyzn i kobiet oraz uwzględnianie aspektu i perspektywy płci brano pod uwagę i propagowano w całym procesie przygotowywania, wdrażania, monitorowania, sprawozdawczości i ewaluacji programów;

- podjęcia odpowiednich kroków w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną podczas przygotowywania, wdrażania, monitorowania, sprawozdawczości i ewaluacji programów.

Dlatego na poziomie krajowym mogą Państwo podjąć następujące kroki:

- złożyć skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich,

- zwrócić się z prośbą o zbadanie sprawy do Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równości;

- zwrócić się do wojewody jako organu nadzorczego z wnioskiem o zbadanie zgodności uchwał Rady Gminy z prawem polskim i prawem UE;

- zaskarżyć uchwały Rady Gminy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Na poziomie unijnym Rzecznik Praw Obywatelskich UE nie będzie właściwy, gdyż by mogli Państwo zwrócić się do niego, podmiotem naruszającym prawa podstawowe musiałaby być instytucja UE, np. sama Komisja Europejska.

Mogą Państwo natomiast złożyć skargę do Komisji Europejskiej.

W celu zainicjowania kontroli, czy przepisy UE zostały prawidłowo wdrożone i są właściwie stosowane w Polsce, w tym na poziomie lokalnym, można złożyć skargę do Komisji Europejskiej pod adresem: https://ec.europa.eu/law/application-eu-law/report-breach/pl/check-your-criteria (należy wybrać opcję „Sprawdzenie, czy przepisy UE są prawidłowo transponowane i właściwie stosowane w kraju UE).

Mogą Państwo także złożyć petycję do Parlamentu Europejskiego: https://www.europarl.europa.eu/petitions/pl/home.

Mamy nadzieję, że udzielona odpowiedź okaże się pomocna. W razie dalszych pytań dotyczących przepisów prawa UE prosimy o ponowne skontaktowanie się z serwisem Your Europe - Advice (Twoja Europa – Porady) za pomocą formularza dostępnego pod adresem: https://ec.europa.eu/eu-rights/enquiry-complaint-form/nextpage?redirectTo=yea&languageCode=en&origin=ye (należy wybrać odpowiedni język formularza). Jednocześnie informujemy, że nie zajmujemy się kwestiami dotyczącymi wyłącznie prawa krajowego.

Akty UE mające zastosowanie w sprawie:

1. Rozporządzenie (UE) 2021/1060 ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej, w szczególności art. 9 ust. 1-3- tekst dostępny pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:02021R1060-20260701&qid=1793712514938

2. Karta Praw Podstawowych UE, w szczególności art. 21 i 23

- streszczenie dostępne pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=LEGISSUM:l33501

- cały akt dostępny pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:12016P/TXT

W związku z tym, zachęcamy do wypełnienia krótkiej ankiety on-line.

Aby złożyć kolejne zapytanie, należy wejść na stronę Twoja Europa – Porady. 

Państwa pierwotne zapytanie było następujące:

Przedmiot sprawy: Weryfikacja zgodności praktyk samorządu terytorialnego (Miasto Chojnice, Polska) z unijną zasadą horyzontalną równości płci, Kartą Praw Podstawowych UE oraz warunkami horyzontalnymi dostępu do funduszy UE.

1. Źródło problemu i podmioty uczestniczące

Jestem prezesem polskiego Stowarzyszenia „Chojnice – Tu Bije Moje Serce”. Problem dotyczy powtarzającego się odrzucania przez władze samorządowe Miasta Chojnice (Burmistrza oraz Radę Miejską) wniosków strony społecznej o włączenie do uchwalanych aktów prawa lokalnego (lokalny Program Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi) zapisów dotyczących:

• równości praw kobiet i mężczyzn,
• ochrony praw człowieka i swobód obywatelskich,
• promocji aktywności pozarządowej i rozwoju społeczności lokalnych.

Odrzucanie tych zasad tłumaczone jest przez przedstawicieli władz miejskich kwalifikowaniem praw podstawowych jako „treści ideologicznych”.

2. Opis rozwoju sytuacji i stan faktyczny

Czerwiec 2026 r. – Debata nad Raportem o stanie Miasta Chojnice:Podczas oficjalnej debaty w dniu 22 czerwca 2026 r. zgłosiłem brak kluczowych zapisów dotyczących równości płci i praw człowieka w gminnym Programie Współpracy z NGO. Przewodniczący Rady Miejskiej w Chojnicach publicznie odrzucił te uwagi, twierdząc, że dotyczą one wyłącznie „treści ideologicznych”.

Konsultacje społeczne nad nowym Programem Współpracy:W ramach oficjalnych konsultacji społecznych nasze Stowarzyszenie złożyło bezinteresowne wnioski (niewiążące się z jakimikolwiek roszczeniami finansowymi), mające na celu dostosowanie lokalnych dokumentów do standardów równościowych i partycypacyjnych (opartych na ogólnopolskim programie „Masz Głos” Fundacji im. Stefana Batorego).

Decyzja Burmistrza Chojnic: Burmistrz Chojnic po raz kolejny odrzucił wszystkie proponowane zapisy dotyczące równości kobiet i mężczyzn oraz wsparcia merytorycznego. Jednocześnie władze miasta uwzględniły wnioski innych podmiotów nakierowane wyłącznie na bezpośrednie zwiększenie alokacji finansowych.

3. Kontekst unijny i istotne szczegóły

Miasto Chojnice jest beneficjentem oraz wnioskodawcą ubiegającym się o środki z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej w perspektywie finansowej 2021–2027.Zgodnie z rozporządzeniem ramowym dla funduszy UE (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060), przy wdrażaniu funduszy obowiązuje spełnienie tzw. podstawowych warunków horyzontalnych (ang. enabling conditions), w tym:

Skutecznego stosowania i przestrzegania Karty Praw Podstawowych UE (art. 9 ust. 1).

Zapobiegania wszelkiej dyskryminacji oraz zapewnienia równości kobiet i mężczyzn (art. 9 ust. 2–3).

Traktowanie przez samorząd zasad równości płci i praw podstawowych jako „niepożądanej ideologii” oraz systemowe wykluczanie ich z dokumentów strategicznych gminy rodzi uzasadnione ryzyko naruszenia tych warunków.

4. Pytania do prawników serwisu „Twoja Europa – Porady”

Czy opisana praktyka organów gminy (systemowe odrzucanie zasad równości płci i praw podstawowych w uchwałach lokalnych z powołaniem się na ich „ideologiczny charakter”) narusza horyzontalne warunki podstawowe wymogów wydatkowania środków UE określone w Rozporządzeniu (UE) 2021/1060 oraz art. 21 i 23 Karty Praw Podstawowych UE?

Jakie formalne ścieżki prawne na poziomie unijnym (np. zgłoszenie do Instytucji Zarządzającej programem regionalnym, skarga do Komisji Europejskiej lub Rzecznika Praw Obywatelskich UE) przysługują organizacji pozarządowej w celu weryfikacji przestrzegania Karty Praw Podstawowych przez dany samorząd będący beneficjentem środków UE?