Werbowy: zasady korzystania z wody powinny zostać uregulowane systemowo, na poziomie ogólnopolskim

W okresie wystąpienia katastrofy naturalnej - suszy, w sytuacji, gdy nie został wprowadzony na danym obszarze stan klęski żywiołowej, gmina może w drodze przepisów porządkowych, ustanowić zakaz podlewania z wodociągu gminnego – wynika z orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego.

"Rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego pokazuje, że problem dostępności wody staje się na tyle poważny, iż w określonych sytuacjach konieczne może być wprowadzanie ograniczeń prawnych. Uważam, że racjonalne zasady korzystania z wody powinny zostać uregulowane systemowo, na poziomie ogólnopolskim. Jednocześnie takie przepisy powinny być poprzedzone szeroką edukacją i budowaniem społecznego zrozumienia, dlaczego są potrzebne.

Musimy zacząć od rozróżnienia dwóch kwestii. Modernizacja sieci wodociągowej pozwala ograniczać straty, poprawiać ciśnienie oraz zwiększać możliwości przesyłu i magazynowania wody. Nie jest jednak w stanie odbudować zasobów wód podziemnych. Jeżeli zużycie stale rośnie, a zasoby nie odnawiają się w odpowiednim tempie, nawet najnowocześniejsza infrastruktura nie rozwiąże całego problemu. Możemy sprawniej wydobywać, uzdatniać i dostarczać wodę, ale nie możemy wyprodukować jej pod ziemią.

Woda pobierana z ujęć podziemnych, uzdatniana i dostarczana wodociągiem powinna służyć przede wszystkim zaspokajaniu potrzeb bytowych: do picia, przygotowywania posiłków i utrzymania higieny. Wykorzystywanie dużych ilości tak przygotowanej wody do podlewania trawników czy napełniania basenów, szczególnie podczas upałów i długich okresów bezdeszczowych, wymaga ponownego przemyślenia." - mówi Adam Werbowy, prezes Spółki Komunalnej Żukowo.

Podczas największych fal upałów wiele gmin i miast apeluje do mieszkańców o racjonalne korzystanie z wody. Niektóre  samorządy idą o krok dalej i decydują się na wprowadzenie ograniczeń w korzystaniu z wody z sieci wodociągowej. Tak było m.in. w Grójcu, gdzie 26 czerwca burmistrz wydał zarządzenie wprowadzające zakaz używania wody z sieci wodociągowej do celów innych niż socjalno-bytowe.

„W wyniku zwiększonego poboru wody mogą występować spadki ciśnienia oraz czasowe przerwy w dostawie wody w niektórych rejonach gminy. Woda to wspólne dobro – apelujemy o bezwzględne przestrzeganie wprowadzonych ograniczeń. Niezastosowanie się do zakazu może skutkować konsekwencjami prawnymi” – poinformował UG Grójec.

Podobny krok podjęła gmina Gdów, która 30 lipca wprowadziła zakaz podlewania ogródków, trawników, upraw rolnych, sadów i napełniania basenów wodą pobierają z gminnej sieci wodociągowej.

Część mieszkańców kwestionuje wprowadzone zakazy i apeluje do lokalnych władz o modernizację sieci wodociągowych. Podobny zakaz, wprowadzony w przeszłości przez wójta jednej z gmin i dotyczący podlewania ogródków przydomowych, działkowych, tuneli foliowych, trawników oraz upraw rolnych z gminnego wodociągu, został zakwestionowany przez jednego z wojewodów, który zaskarżył zarządzenie do sądu.

Wojewoda argumentował – najpierw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, a następnie w skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego – że nie zostały spełnione przesłanki do wydania przepisów porządkowych przez wójta. Wskazywał również, że kompetencje do wprowadzania ograniczeń w korzystaniu z wód przyznano innym organom na podstawie przepisów Prawa wodnego, a nie organom gminy.

Po rozpatrzeniu sprawy NSA oddalił skargę wojewody. Sąd uznał, że gmina posiada autonomię w zakresie stanowienia przepisów porządkowych, o ile zaistnieje tzw. „luka w prawie” – czyli sytuacja nadzwyczajna, której nie regulują inne ustawy.

„Zgodnie z art. 40 ust. 3 u.s.g. rada gminy może wydawać przepisy porządkowe w zakresie nieuregulowanym w odrębnych ustawach lub innych przepisach powszechnie obowiązujących, jeżeli jest to niezbędne dla ochrony życia lub zdrowia obywateli oraz dla zapewnienia porządku, spokoju i bezpieczeństwa publicznego. W przypadku niecierpiącym zwłoki przepisy porządkowe może wydać wójt, w formie zarządzenia” – uzasadnił sąd.

W odniesieniu do korzystania z wody do innych celów niż sanitarno-bytowe NSA podkreślił, że „w okresie wystąpienia katastrofy naturalnej - suszy, w sytuacji, gdy nie został wprowadzony na danym obszarze stan klęski żywiołowej, gmina może w drodze przepisów porządkowych, na podstawie art. 40 ust. 3 u.s.g., ustanowić zakaz podlewania z wodociągu gminnego, ogródków przydomowych, działkowych, tuneli foliowych oraz trawników i upraw rolnych".

Jak poinformował portal Świat Wody, tylko w tym roku 625 gmin apelowało do mieszkańców o ograniczenie poboru wody lub wprowadziło zakaz wykorzystywania jej do innych celów niż socjalno-bytowe. 

Polska posiada jedne z najniższych zasobów wodnych w Unii Europejskiej. Na jednego mieszkańca przypada średnio ok. 1,6 tys. m3 wody rocznie, co jest wynikiem blisko trzykrotnie niższym od średniej wspólnotowej.

"Przez lata przyzwyczailiśmy się, że woda jest powszechnie dostępna i stosunkowo tania. Sam fakt uiszczania opłaty nie oznacza jednak, że jej zasoby są nieograniczone. Cena obejmuje pobór, uzdatnienie i dostarczenie wody, ale nie powoduje, że zasoby naturalne szybciej się odnawiają. Coraz częściej musimy poszukiwać wody głębiej, a jej odtworzenie w środowisku wymaga czasu.

Dlatego tak duże znaczenie ma edukacja prowadzona już od najmłodszych lat. Dziecko, które zrozumie, że woda jest cennym i ograniczonym zasobem, ma szansę wyrosnąć na świadomego dorosłego. Takiego, który nie tylko zakręca kran, ale również gromadzi deszczówkę, stosuje rozwiązania retencyjne i dostosowuje sposób korzystania z wody do aktualnych warunków.

Rozwiązania techniczne są dostępne, funkcjonują również programy dofinansowania mikroretencji. Gdyby ich wykorzystanie było powszechniejsze, potrzeba ustanawiania zakazów byłaby znacznie mniejsza. Zgromadzona woda deszczowa może przecież służyć do podlewania ogrodu w okresach bez opadów, bez obciążania sieci wodociągowej i zasobów podziemnych.

Najlepszym rozwiązaniem jest odpowiedzialność wynikająca ze świadomości, a nie z nakazu. Jeżeli jednak jako społeczeństwo nie zmienimy swoich nawyków, należy liczyć się z tym, że ogólnopolskie regulacje dotyczące wykorzystywania wody wodociągowej do celów innych niż bytowe staną się koniecznością. Wniosek jest prosty: nie wystarczy sprawniej dostarczać wodę — musimy również nauczyć się rozsądniej z niej korzystać." - dodaje Werbowy.

mc/