Mija 6 lat od wyroku TK ograniczającego prawo do aborcji; ale polityczna wojna w tej sprawie trwa ponad trzy dekady

22 października 2020 roku Trybunał Konstytucyjny pod przewodnictwem Julii Przyłębskiej orzekł, że przepis ustawy z 1993 roku umożliwiający dokonanie aborcji z powodu ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu jest niekonstytucyjny.

Przez Polskę przetoczyły się ogromne protesty przeciwników tego rozwiązania. Również w Gdyni organizowano marsze i przejazdy samochodowe, w których wyrażano sprzeciw, zarówno wobec decyzji Trybunału Konstytucyjnego, jak i Prawu i Sprawiedliwości.

W konsekwencji PiS nie utrzymał władzy w kraju i mimo zwycięstwa procentowego w wyborach parlamentarnych w 2023 roku musiał "oddać" Sejm i rząd Platformie Obywatelskiej i jej koalicjantom.

Warto przypomnieć również, że obecna prezydentka Gdyni Aleksandra Kosiorek wypłynęła na fali protestów, co przysporzyło jej popularności i rozpoznawalności. Miało to wpływ na wynik wyborów samorządowych w 2024 roku.

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"10000"}

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"10002"}

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"10003"}

Wyrok został opublikowany w styczniu 2021 r. i od tego czasu taka przesłanka przerwania ciąży nie obowiązuje. Wyrok TK z października 2020 roku wywołał falę protestów w całym kraju. Zdaniem wielu ekspertów pomógł też w zwycięstwie wyborczym w 2023 roku ugrupowaniom tworzącym obecną koalicję rządową.

Wszystkie z nich deklarowały w kampanii zmianę przepisów antyaborcyjnych, choć w różnym stopniu.

Lewica i Koalicja Obywatelska zapowiadały dopuszczenie aborcji do 12 tygodnia ciąży, a w pierwszej kolejności wprowadzenie ograniczonej dekryminalizacji przerywania ciąży. Z kolei Trzecia Droga (PSL i Polska 2050) deklarowały przywrócenie tzw. kompromisu aborcyjnego z 1993 roku w pełnej wersji.

Od stycznia 1993 do października 2020 roku, zgodnie z ustawą uchwaloną w Sejmie I kadencji, zwaną „kompromisem aborcyjnym” ciążę można było legalnie przerwać w trzech przypadkach: kiedy stanowi ona zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety (nie ma tu ograniczeń dotyczących wieku płodu), gdy jest następstwem czynu zabronionego (do 12. tygodnia ciąży), a także z powodu ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu. 

We wtorek Sejm przegłosował dwie ustawy - o częściowej dekryminalizacji aborcji oraz przywracającą wyeliminowaną wyrokiem TK z 2020 roku przesłankę o upośledzeniu płodu. Nie wiadomo jaką decyzję podejmie prezydent Karol Nawrocki, gdy ustawy trafią na jego biurko. 

Niemniej obie ustawy to kolejny akt wojny o aborcję, która jest tematem dzielącym scenę polityczną od ponad 30 lat.

Przyjęcie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z 1993 stanowiło finał politycznych sporów wokół prawa aborcyjnego, trwających od 1989 roku. W PRL, na mocy ustawy z 1956 roku, aborcja była dopuszczalna ze względów społecznych. Jednak po przemianie ustrojowej w 1989 roku pod naciskiem Kościoła katolickiego zaostrzono prawo, choć finalnie zrezygnowano z forsowanego wtedy przez ugrupowania katolickie bezwzględnego zakazu aborcji. Stąd ustawa została nazwana „kompromisem aborcyjnym”.

Zarówno lewica, jak i prawica nie zrezygnowały z prób zmiany ustawy. Po zwycięstwie SLD w przedterminowych wyborach w 1993 roku Sejm rok później przyjął nowelizację ustawy, dopuszczającą aborcję ze względów społecznych. Zawetował ją wtedy prezydent Lech Wałęsa, a rządzącej koalicji SLD-PSL nie udało się odrzucić weta, choć dysponowała - wspólnie z lewicową Unią Pracy - większością 2/3. Zdecydowało o tym m.in. konserwatywne stanowisko części PSL.

Po zwycięstwie Aleksandra Kwaśniewskiego w wyborach prezydenckich w 1995 roku próba przeforsowania ustawy dopuszczającej aborcję ze względów społecznych została ponowiona. Ustawę uchwalono jesienią 1996 roku i tym razem wywodzący się z SLD prezydent ją podpisał. Nowe prawo obowiązywało jednak tylko kilka miesięcy, bo w maju 1997 roku kierowany przez Andrzeja Zolla Trybunał Konstytucyjny uznał nowelizację za niezgodną z ustawą zasadniczą.

Kolejna próba zmiany przepisów aborcyjnych została podjęta po zwycięstwie w wyborach Prawa i Sprawiedliwości w 2005 roku. Grupa posłów PiS i LPR forsowała wtedy zmianę konstytucji i wpisanie do niej ochrony życia od poczęcia, co stanowiłoby blokadę przed ewentualnymi próbami liberalizacji ustawy antyaborcyjnej.

Tak brzmiącej poprawki do konstytucji nie udało się jednak rządzącej koalicji PiS-Samoobrona-LPR uchwalić. Jej główny promotor, marszałek Sejmu Marek Jurek, o rzeczywiste sabotowanie zmiany oskarżył prezesa PiS, premiera Jarosława Kaczyńskiego i w ramach protestu wiosną 2007 roku zrzekł się stanowiska marszałka i opuścił PiS.

Następny pomysł na zaostrzenie prawa aborcyjnego pojawił się po kolejnym zwycięstwie wyborczym PiS w 2015 roku. 

We wrześniu 2016 roku Sejm skierował do dalszych prac w komisji projekt komitetu „Stop aborcji” przewidujący bezwzględny zakaz aborcji i odpowiedzialność karną dla każdego, kto powoduje śmierć dziecka poczętego, w tym kobiet dokonujących aborcji. Sejm odrzucił natomiast liberalny projekt komitetu „Ratujmy kobiety”, który przewidywał możliwość aborcji na życzenie do 12 tygodnia ciąży.

Jednak po licznych wtedy tzw. czarnych marszach kobiet rządzące PiS wycofało się z zaostrzania prawa aborcyjnego i na początku października 2016 roku również restrykcyjny projekt został odrzucony.

Wrócono do tematu dopiero po wyborach prezydenckich w 2020 roku, wygranych przez Andrzeja Dudę, ale ty razem PiS zdało się na Trybunał Konstytucyjny, do którego ustawa z 1993 roku została wcześniej zaskarżona. TK zaś wydał w październiku 2020 roku swój głośny wyrok. (PAP)

pś/ akar/