Puck / Fortyfikacje i cmentarz luterański odkryte na Wzgórzu Wiatracznym

Chociaż badania w Pucku mają już długą historię, ciągle przynoszą nowe odkrycia. Tegoroczne prace badawcze archeolodzy Uniwersytetu Warszawskiego prowadzili na tzw. Wzgórzu Wiatracznym, około 300 metrów na zachód od średniowiecznego miasta. Badania na ponad 5000 m.kw. ukazały nieznane dotychczas struktury, rzucając nowe światło na historię pomorskiego miasta.

Badania archeologiczne poprzedziła analiza źródeł, dzięki której ustalono, że na mapie okolic Pucka z 1634 roku obszar ten oznaczono jako Muhlenberg (wzgórze młyńskie) zaś obok niego znajdował się cmentarz luterański. Niejasne było przy tym, czy nazwa wzgórza została zaczerpnięta od młyna, który znajdował się poniżej wyniesienia, czy dwóch wiatraków, odnotowanych w XV wieku.

"Weryfikacja tych hipotez przerosła oczekiwania. W toku odsłaniania terenu natrafiono na ponad 300 różnej wielkości struktur, poświadczających długie użytkowanie tego obszaru" – poinformował PAP dr Michał Starski z UW.

Najstarsze odkryte pozostałości zabudowań można wiązać z zasiedleniem Pucka przez ludność kultury łużyckiej, najpewniej w pierwszej połowie I tysiąclecia p.n.e. Odkryto także kilkanaście jam datowanych na okres wczesnego średniowiecza.

"Najbardziej intrygujące odkrycia dotyczyły użytkowania wzgórza w okresie historycznym. W jego centralnej części odsłonięto dwie okrężne struktury, które miały średnicę około 30 i 50 m" – opisał archeolog.

Były to rowy o głębokości około 1,5 m i szerokości od 1,5 na 2,5 m zasypane niemal jałowym piaskiem i gliną. Wewnątrz kręgu natrafiono na zasypisko piwnicy nieznanego budynku, z której pozyskano m.in. masywne fragmenty granitowych kamieni żarnowych żłobionych rowkami, a więc wykonanych w technice stosowanej od późnego średniowiecza do produkcji kamieni młyńskich. Wśród nielicznych znalezisk odkryto kilkanaście kamiennych kul armatnich.

Jak wyjaśnił dr Starski, interpretacja tych odkryć pozwala przypuszczać, że centralną część wewnątrz kręgu zajmował znany ze źródeł XV wieczny wiatrak krzyżacki, po którym nie zachowały się żadne pozostałości poza fragmentami kamieni żarnowych. Obok wiatraka funkcjonował niewielki budynek, z którego zachowała się drewniana piwniczka.

Archeolodzy przypuszczają, że wiatrak umocniono, tj. otoczono dwoma pierścieniami fos, najpewniej z niewielkim wałem. Wiążą oni znaleziska z okresem późnego średniowiecza, można zatem przypuszczać, że istniejący wiatrak albo umocniono podczas budowy, albo później, w obawie przed zagrożeniem. Jest prawdopodobne, że stało się to w okresie wojny trzynastoletniej, podczas której walki o Puck toczyły się dwukrotnie – najpierw w 1460 roku, gdy po krótkim oblężeniu Krzyżacy zdobyli miasto, a potem w 1464 roku, gdy siły zakonne były oblegane przez wojska gdańskie.

"Dogodne warunki terenowe wymagały od obrońców zabezpieczenia wzgórza, w tym wiatraka, który najpewniej nie przetrwał dwukrotnego oblężenia Pucka. Jeśli potwierdzą się te hipotezy, to najpewniej odkryto pierwsze umocnienia polowe z okresu wojny trzynastoletniej" – opisał badacz.

W XVI wieku znaczną część badanego terenu przekazano miejscowej gminie ewangelickiej, która umieściła tu cmentarz. W sumie badacze odkryli tu 150 grobów, ale stan zachowania szczątków ludzkich był bardzo słaby.

Spośród zachowanych zabytków zwracają uwagę cztery monety datowane na drugą połowę XV i XVI wiek oraz jednoczęściowa fajka gliniana z XVII wieku. Znaleziska monet to najpewniej poświadczenie tradycji tzw. Obola Charona, podczas gdy fajka musiała być przedmiotem osobistym zmarłego. 

"Dalsze badania pozwolą doprecyzować bieżące ustalenia w tym dokładniej datować szczątki ludzkie z grobów oraz zgromadzić informacje o kondycji biologicznej miejscowej populacji w czasach nowożytnych" – podsumował dr Starski. (PAP)

ekr/ zan/